Romans z mecenasem dwudziestolecie kultury studenckiej (1956 – 1976) - Utrata pamięci, cykliczność i przenikanie
Spis treści
Romans z mecenasem dwudziestolecie kultury studenckiej (1956 – 1976)
Periodyzacja
W Polsce w latach sześćdziesiątych
Lata siedemdziesiąte
Przełom dekady
Definicja kultury studenckiej
Utrata pamięci, cykliczność i przenikanie
Otaczająca rzeczywistość
Mecenat
Klub studencki.
Co z tą historią?
Wszystkie strony

Utrata pamięci, cykliczność i przenikanie
Obserwujemy to zjawisko ze szczególną siłą współcześnie. Brak ciągłości i świadomości istnienia poprzedników, „likwidacja” kontynuacji, to cechy charakterystyczne dla polskiej kultury artystycznej. Jednym ze współczesnych przykładów tego zjawiska jest „Słownik polskiego teatru po 1997 roku. Wątroba”, w którym zdefiniowano akt założycielski tzw. „nowego teatru” w Polsce. Jest nim zdaniem autorów słownika, albo premiera „Bzika tropikalnego” Jarzyny, albo „Moja wątroba jest bez sensu” Augustynowicz. Nie ma natomiast odniesienia do teatru studenckiego czy alternatywnego lat 70-tych czy wreszcie do bez wątpienia kultowego „Apocalypsis cum figuris” Grotowskiego z 1964 roku. Oczywiście, od czasu do czasu, logikę powiązań, kontynuacji, ciągłości kultury narodowej, wzajemnych oddziaływań opisują historycy sztuki w syntezach dziejów sztuki polskiej. Podjęcie trudu napisania historii kultury polskiej od zarania do czasów współczesnych, monografii autorskiej, jest wydarzeniem intelektualnym, niezwykle rzadkim i budzi najwyższy szacunek. Pozwala też odnajdować związki kulturowe zjawisk artystycznych przez wieki i zapewne przedstawiać cechy charakterystyczne specyfiki kultury narodowej i jej duszy. Ostatnia monumentalna monografia „Kultura Naród Trwanie. Dzieje kultury polskiej od zarania do 1989 roku” Marii Boguckiej z 2008 roku (Wydawnictwo Trio), znajduje sporo miejsca dla kultury studenckiej. Byłem ciekaw, jak z perspektywy całej historii polskiej kultury znajdzie się w ocenie naukowca kultura studencka. I równocześnie przyglądałem się warsztatowi badacza, zastanawiając się nad tym, czy kiedyś może powstać autorska historia – monografia kultury studenckiej. A poza tym taka monografia pozwala określić i pokazać szerszy kontekst polskiej historii a szczególnie kultury, w którym powstał i rozwinął się fenomen kultury studenckiej. Ponieważ autorka znajduje swój sposób na wprowadzenie kultury studenckiej do historii kultury narodowej, nie ma w piśmiennictwie polskim tej rangi drugiego takiego przykładu, sądzę, że na użytek tego referatu warto przytoczyć obszerne fragmenty książki:
„Teatry awangardowe wyrosły z bujnego ruchu teatrów studenckich, wokół których skupiała się młoda inteligencja. Już w 1954 r. powstał Studencki Teatr Satyryków (STS), początkowo w zetempowskim duchu występujący w obronie „prawdziwej rewolucji”, ale wkrótce przekształcony w mekkę ludzi opozycji. Pierwszym przedstawieniem STS po Październiku ’56 była „Szopka Betlejemska”, w której Zbawiciel musi uciekać do Egiptu, bo w kraju nie daje się żyć, zaś zmagania Nieba z Piekłem odzwierciedlają walki frakcyjne w środowiskach władzy. Liryczne piosenki STS nawiązywały w sposób bezpośredni do aktualnej sytuacji („Okularnicy” „Kochankowie z ulicy Kamiennej” Agnieszki Osieckiej, „Pokolenie” Andrzeja Jareckiego z powtarzanym przez ulicę refrenem „Mnie nie jest wszystko jedno”). Po roku 1956 nastąpił prawdziwy wysyp teatrów studenckich. W maju 1959 roku w ramach Juwenaliów Krakowskich odbył się ogólnopolski Festiwal Kulturalny Studentów. Wzięły w nim udział między innymi warszawska Stodoła, łódzki Pstrąg, gdańska Tralabomba, wrocławski Kalambur. W latach sześćdziesiątych zasłynął gdański Bim-Bom. W Gliwicach działał Teatr Studencki Politechniki Gliwickiej.
Teatr studenckie grały sztuki awangardowe, nowoczesne, na przykład Stodoła już w roku 1959 wystawiła „Króla Ubu” Alfreda Jarry’ego. „Ślub” Gombrowicza pokazywany w kwietniu 1960 r. na deskach Teatru Politechniki Gliwickiej został po pięciu przedstawieniach zdjęty przez cenzurę. We wrocławskim Kalamburze w roku 1965 wystawiano zakazany dotąd dramat Witkacego „Szewcy”. Główną jednak domeną teatrów studenckich była kabaretowa forma satyry politycznej. Latem 1971 r. w Festiwalu Artystycznym Młodzieży Akademickiej Fama 71 wzięły udział między innymi warszawska Stodoła, Sigma, wrocławski Kalambur, Elita, krakowski Teatr Stu, a także Salon Niezależnych. Niezależni występowali w warszawskim Klubie Medyka, a ich główni performerzy to urodzeni satyrycy – Jacek Kleyff, Michał Tarkowski, Janusz Weiss. Żarty, jakie rzucali ze sceny, nawiązywały do dobrze znanej wszystkim widzom rzeczywistości: szydziły z partyjnych sloganów, z zakłamywania życia przez oficjalną propagandę i łże-reklamę („Polski len zdobi ciebie, a szpeci twego wroga”, „Lataj LOT-em: śniadanie w Warszawie, obiad w Nowym Jorku, a walizki w Tokio”).”
„Do grupy teatrów alternatywnych należał Studencki Teatr Poezji Ósmego Dnia założony w Poznaniu w 1964 r. przez Tomasza Szymańskiego. Początkowo czerpał repertuar z kanonu dramatycznego, ale szybko zainteresował się awangardowymi metodami Teatr Laboratorium Grotowskiego, a jednocześnie wciągnęła go polityka. W marcu 1968 r. część jego aktorów brała aktywny udział w studenckich protestach przeciwko cenzurze i dławieniu wolności. Teatr wystawiał nowoczesne spektakle, których treść lekceważyła zakazy cenzury i demonstrowała zarówno niezgodę na komunizm, jak i na pewne fragmenty konserwatywnej narodowo-katolickiej tradycji. We wrześniu 1971 r. Teatr Ósmego Dnia zaprezentował przedstawienia „Jednym tchem” zainspirowane wierszami Barańczaka o wydarzeniach Grudnia’70. W kwietniu 1979 r. teatr wystawił sztukę „Ach, jak godnie żyliśmy”, osnutą wokół zderzenia działań totalitarnej władzy i myślącego niezależnie człowieka. Był to jednocześnie protest przeciw konformizmowi „małej stabilizacji” epoki Gierka. W groteskowym świetle ukazany został świat, który zamienił ideały na korzyści materialne: w jednej ze scen nowy „Mesjasz” rodzi kaskadę różowych świnek-skarbonek, a rewolucyjne spory kończą się kolejką bohaterów po swoje własne mięso. Bliska Teatrowi Ósmego Dnia była warszawska Akademia Ruchu, powstała w latach siedemdziesiątych.”  (str. 612 i 613)
W próbie uogólnienia cech najważniejszych polskiej kultury narodowej profesor Bogucka pisze:
„Umiłowanie wolności – to główna cnota i wada sarmatyzmu zarazem – przetrwało próbę czasu i przetworzone odegrało w nowych warunkach wielką rolę dziejową…”
„Romantyzm stał się naturą Polaków”
„W dziejach polskiej kultury specjalną rolę odegrały dwie grupy społeczne - szlachta i inteligencja.”
Ja podzielam te oceny i sądzę, że najważniejsze wydarzenia artystyczne w dwudziestoleciu kultury studenckiej miały wyraźne konotacje romantyczne i wolnościowe cele. Myślę, że warto przytoczyć fragment wystąpienia ministra kultury RP Waldemara Dąbrowskiego, współtwórcy sukcesów kultury studenckiej, w którym odnosi się do tego okresu:
„A byliśmy przecież dziedzicami wielkiej kultury romantycznej, bo tak naprawdę ZSP w swoim wymiarze kultury, urodził się wprost z tego dziedzictwa myśli i emocji. Z dziedzictwa poezji i dramatu, z najwyższego dziedzictwa w historii Rzeczypospolitej Polskiej”.
„Poezja teatru, głos kabaretu studenckiego, dokonania ludzi sztuki były zawsze emblematem szlachectwa, bo tak to się w historii Polski układało, że misja ludzi kultury, misja ludzi sztuki, powiązana była najściślej z misją inteligencji polskiej. Jest to bardzo specjalna cecha w rodzinie narodów w Europie. Inteligencja polska musiała przenosić sens polskości, tego zespołu wartości, który dawał nam poczucie wspólnoty. Także przez czas, kiedy nie było państwa polskiego.”
(Wystąpienie 21. X. 2005 roku podczas uroczystości wręczenia odznaczeń państwowych grupie byłych działaczy studenckich.)



 
projekt i wykonanie: StudioWWW

Uwaga!

Aby ułatwić użytkownikom korzystanie z serwisu oraz do celów statystycznych nasza strona używa plików cookies.Brak blokady tych plików oznacza zgodę na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Prosimy pamiętać:  każdy użytkownik może samodzielnie zarządzać plikami cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki. Brak zmian w ustawieniu przeglądarki taktowany jest jako  wyrażenie zgody na używanie cookies. Więcej Informacji znajdziesz na stronie Polityki Prywatności.